Ψυχοσωματικά συμπτώματα στην Εφηβεία.

Γονεϊκό άγχος.
Γονεϊκό άγχος και πώς να το διαχειριστείτε
December 19, 2017
ΔΕΠΥ & Ενσυνείδητη Ανάγνωση
ΔΕΠΥ & Ενσυνείδητη Ανάγνωση
October 8, 2018

Ψυχοσωματικά συμπτώματα στην Εφηβεία.

Ψυχοσωματικά συμπτώματα στην Εφηβεία

Ψυχοσωματικά συμπτώματα στην Εφηβεία

Ψυχοσωματικά συμπτώματα στην Εφηβεία.  Τι θέλουν να μας πουν οι πονοκέφαλοι;

Αρκετοί προ-έφηβοι και έφηβοι φτάνουν σε εμένα, μετά από την παραπομπή παιδονευρολόγoυ, παιδιάτρου και άλλων ειδικοτήτων για τη διαχείριση του άγχους καθώς και άλλων δύσκολων συναισθημάτων τα οποία συχνά εκφράζονται με σωματοποιημένα συμπτώματα λόγω ψυχοσωματικών προβλημάτων στην εφηβεία. Οι γιατροί αρχικά αναζητούν, ενδελεχώς, τα οργανικά αίτια μιας κατάστασης μέσω της κλινικής εξέτασης και μιας σειράς διαγνωστικών εξετάσεων. Στη συνέχεια, εφόσον έχουν αποκλείσει ότι υφίσταται κάποια οργανική  βλάβη, σε συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας, προσεγγίζουν το θέμα από την ψυχοσυναισθηματική του πλευρά.

 

Δεν είναι λίγες οι φορές  που  τα ψυχοσωματικά συμπτώματα στην εφηβεία είναι ένας τρόπος αναζήτησης της συνεχούς μητρικής φροντίδας.

 

Στόχος δεν είναι να αναζητήσουμε εμείς την αιτία των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων στην εφηβεία, ούτε να την αποδώσουμε αποκλειστικά σε ψυχογενείς παράγοντες. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μονομερή τοποθέτηση. Άλλωστε ως ανθρώπινος οργανισμός αποτελούμαστε από ένα σύνολο δομών με σύνθετες λειτουργίες οι οποίες επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες (γονίδια, περιβάλλον, διατροφή, ιδιοσυγκρασία κ.α.) (Shorter, 1994). Ας μην ξεχνάμε ότι πολλές φορές τα ψυχοσωματικά συμπτώματα στην εφηβεία ενός μέλους μιας οικογένειας, όπως είναι το παιδί, μπορεί να εκφράζουν τα δυναμικά της οικογένειας. Μπορεί για παράδειγμα να «εξυπηρετούν» τη διατήρηση της λειτουργίας ενός οικογενειακούς συστήματος, την ομοιόστασή του. Δεν είναι λίγες οι φορές  που  τα ψυχοσωματικά συμπτώματα στην εφηβεία είναι ένας τρόπος αναζήτησης της συνεχούς μητρικής φροντίδας, για παράδειγμα, από τον έφηβο, για λόγους που «εξυπηρετούν» όχι μόνο εκείνον αλλά και ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα. Εκείνη ανταποκρίνεται, «μην μπορώντας να κάνει αλλιώς», αποφεύγοντας επί της ουσίας τη σχέση με το σύζυγό της, η οποία είναι σε κρίση (Sargent, 1983). Η σημασία ενός συμπτώματος μέσα σε ένα οικογενειακό σύστημα αποτελεί ένα ολόκληρο θέμα που θα περιγράψουμε σε κάποιο μελλοντικό άρθρο.

Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε κυρίως στις κεφαλαλγίες ή αλλιώς πονοκεφάλους τους οποίους εμφανίζουν, πολύ συχνά, οι προ-έφηβοι και οι έφηβοι, παίρνοντας μάλιστα την μορφή ημικρανίας. Σύμφωνα με μια μεγάλη μελέτη που έγινε στην Αμερική, οι πονοκέφαλοι στους παιδιατρικούς ασθενείς είναι πολύ συχνοί (Abu-Arafeh et al., 2010). Περίπου 60% των παιδιών και των εφήβων παρουσιάζουν πονοκεφάλους κατά τη διάρκεια της νεαρής τους ηλικίας ενώ το 20% αυτών αναφέρει συχνούς ή έντονους πονοκεφάλους τους τελευταίους 12 μήνες (Lateef et al., 2009).

Οι πονοκέφαλοι αποτελούν συχνή αιτία για σχολικές απουσίες, κατάχρηση αναλγητικών, επισκέψεις σε γιατρούς (Gladstein & Rothner, 2010). Επηρεάζουν την ποιότητα ζωής του εφήβου και της οικογένειάς του και σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα συνδέονται με συμπτώματα αγχώδους διαταραχής και κατάθλιψης κατά την ενήλικη ζωή (Sieberg et al., 2012).       

Ωστόσο είτε υπάρχει οργανική αιτία είτε όχι η αντιμετώπιση του πόνου είναι κάτι που απασχολεί έντονα τον έφηβο αλλά και ολόκληρη την οικογένεια του. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία καθώς και με την κλινική μου εμπειρία, οι έφηβοι που αναφέρουν συμπτώματα πονοκεφάλων πολύ συχνά υποφέρουν από σωματοποιημένο άγχος και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα (Kinnunen et al., 2010).

Μέσα από την  αυτοπαρατήρηση που μαθαίνουν να κάνουν αυτό που αναφέρουν είναι ότι πριν εκδηλωθούν τα συμπτώματα  του πονοκεφάλου ή της ημικρανίας νιώθουν συναισθηματική πίεση, η οποία στη συνέχεια γίνεται και πίεση στο κεφάλι. Η πίεση αυτή μπορεί να πηγάζει από αίσθημα ελέγχου και κατ’ επέκταση ανάγκη για τελειότητα. Σκέψεις αυτομομφής και άρα χαμηλή αυτοεκτίμηση, συναισθήματα ανεπάρκειας και άρα χαμηλή αυτοπεποίθηση (είμαι άχρηστος/η, δεν θα τα καταφέρω, δεν αξίζω, οι άλλοι είναι καλύτεροι από μένα, δεν μπορώ να αξιοποιήσω τις δυνατότητές μου..) αποτελούν «φιλικό περιβάλλον» για την εκδήλωση ψυχοσωματικών συμπτωμάτων όπως οι πονοκέφαλοι-ημικρανίες (Hosogi M. et al., 2007).

Πώς όμως μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής ενός εφήβου και της οικογένειάς του που παρουσιάζει συχνά πονοκεφάλους ή άλλα ψυχοσωματικά συμπτώματα;

Στοιχεία για την αποτελεσματικότητα της Ενσυνειδητότητας (Mindfulness) στη διαχείριση του χρόνιου πόνου σε ενήλικες έχουμε από το 1979 και τον John Kabat-Zinn, Ph.D,  δημιουργό του προγράμματος Μείωση του Άγχους μέσω της Ενσυνειδητότητας (Mindfulness-Based Stress Reduction MBSR).

 

Πλέον έχει αποδειχθεί ότι, εξίσου πολύ αποτελεσματικά στη διαχείριση του πόνου  είναι τα προγράμματα 8 εβδομάδων Mindfulness για Προεφήβους-Εφήβους (Hesse et al., 2015) με στόχο την εφαρμογή της Ενσυνειδητότητας στην καθημερινότητα ενός εφήβου.

 

Τα στοιχεία που έχουμε από πρόσφατες και παλαιότερες μελέτες αναφέρουν ότι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Mindfulness, να εστιάζεις την προσοχή σου στην παρούσα στιγμή με πρόθεση και μη επικριτικά, βοηθούν στην αποδοχή του πόνου, στη μείωση της επικέντρωσης του νου σε αυτόν και άρα στην ένταση που νιώθει κανείς όταν βιώνει πόνο. Σε μια ενδελεχή έρευνα  που έγινε για την αποτελεσματικότητα του Mindfulness σε 198 κορίτσια και αγόρια ηλικίας 13 έως 18 ετών για τη διαχείριση του πόνου (πονοκέφαλος, στομαχόπονος, μυϊκοί πόνοι κ.α.) βρέθηκε ότι οι έφηβοι που συμμετείχαν σε πρόγραμμα Mindfulness διαχειρίζονταν το ενδεχόμενο του πόνου με λιγότερο άγχος και αυτό μείωνε το ίδιο το βίωμα του πόνου στην καθημερινότητά τους (Petter et al., 2013).

Σαφώς, η αποτελεσματικότητα του Mindfulness ξεκινάει πολύ πιο πριν, από την αναγνώριση, την παρατήρηση και την αποδοχή των σκέψεων για το πώς αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι έφηβοι τον εαυτό τους. Στη συνέχεια, εστιάζοντας την προσοχή σε κάτι που μένει πάντα σταθερό, όπως η αναπνοή, μπορεί κανείς να ζήσει  αυτό που φέρνει η κάθε στιγμή χωρίς να παλεύει να το αλλάξει.  

 

«Η ένταση του πόνου είναι άμεσα συνδεδεμένη με το βαθμό αντίστασής μας σε αυτόν» (Άγνωστη Πηγή)

Αλεξάνδρα Ανδρικοπούλου
Αλεξάνδρα Ανδρικοπούλου
Κοινωνική Λειτουργός-Οικογενειακή Θεραπεύτρια | MSc Συμβουλευτικής Ψυχολογίας | Εκπαιδεύτρια Mindfulness | Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *